Pies jako istota emocjonalna i społeczna

Współczesna nauka udowadnia, że pies jest istotą społeczną oraz emocjonalną. Na przestrzeni wieków wykształcił on zdolność do tworzenia więzi z człowiekiem. Zwierzęta te potrafią śledzić kierunek naszego spojrzenia, reagować na gesty, interpretować ton głosu, a nawet rozpoznawać podstawowe emocje na twarzy. To czyni je wyjątkowymi partnerami człowieka, ale jednocześnie sprawia, że są niezwykle wrażliwe na nasze zachowania i nastroje.
Emocje są dla psa fundamentem jego zachowania. Badania neurobiologiczne udowadniają, że psy odczuwają takie emocje jak radość, strach, ekscytacja, frustracja czy zaciekawienie. Przeżywają jednak te emocje inaczej niż ludzie. Ich mózg funkcjonuje inaczej, a brak w pełni rozwiniętej kory przedczołowej sprawia, że nie doświadczają emocji złożonych, takich jak poczucie winy czy wstyd. To, co niezwykle często interpretujemy jako poczucie winy, jest tak naprawdę tylko reakcją na naszą postawę ciała, mimikę czy ton jakim mówimy do psa. Zwierzę nie analizuje swoich działań w kontekście moralności. Reaguje za to na emocje opiekuna i uczy się przewidywać konsekwencje.

Psia komunikacja, uczenie się i dobrostan

Psy komunikują się szeregiem niezwykle subtelnych sygnałów. Niestety ze względu na zupełnie odmienny charakter tej komunikacji, jest ona często przez ludzi ignorowana. Psy nie mówią, ale nieustannie wysyłają sygnały ciałem: odwracają głowę, ziewają, oblizują nos, napinają mięśnie, zamierają w bezruchu. To ich sposób na radzenie sobie ze stresem, unikaniem konfliktu czy sygnalizowaniem dyskomfortu. Pies, który odwraca głowę podczas głaskania, nie jest niewdzięczny. On próbuje na swój sposób powiedzieć, że potrzebuje chwili przerwy bądź dystansu.
Obecne psie zachowania są wynikową procesu uczenia się. Dzieje się to poprzez przez skojarzenia, konsekwencje i obserwację. W praktyce oznacza to, że każde doświadczenie — pozytywne lub negatywne — zostawia ślad w ich zachowaniu. Współcześnie posiadamy potwierdzenie naukowe, że metody awersyjne nie tylko nie rozwiązują problemów, ale często je pogłębiają. Z kolei metody oparte na wzmocnieniach pozytywnych budują poczucie bezpieczeństwa, sprzyjają uczeniu się i wzmacniają więź.
Aby móc w pełni zrozumieć psią naturę, musimy mieć na uwadze fakt, że dobrostan psa to nie tylko pełna miska i codzienny spacer. To złożony zestaw potrzeb biologicznych, emocjonalnych, społecznych i poznawczych. Psy potrzebują snu, odpoczynku, przewidywalności, kontaktu społecznego, możliwości eksploracji i realizacji zachowań gatunkowych, takich jak węszenie czy gryzienie. Zdecydowana większość problemów, z którymi opiekunowie zgłaszają się do behawiorystów, wynika z niezaspokojenia tych naturalnych potrzeb.

Stres, relacja i zrozumienie zachowań psa

Stres jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na zachowanie psa. Krótkotrwały stres jest naturalny i potrzebny, ale stres przewlekły prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych i behawioralnych. Psy żyją w świecie pełnym bodźców, które nie zawsze są dla nich zrozumiałe: ruchliwe ulice, hałas, tłumy, szybkie tempo życia. Jeśli nie mają możliwości odpoczynku, kontroli nad otoczeniem czy bezpiecznego miejsca, ich organizm zaczyna funkcjonować w trybie ciągłej gotowości. Objawia się to nadreaktywnością, problemami z koncentracją, wokalizacją, a czasem agresją. Agresja u psów rzadko wynika z „dominacji”. Znacznie częściej jest efektem strachu, bólu, frustracji lub braku możliwości ucieczki.
Relacja jaka tworzy się pomiędzy psem, a człowiekiem, ma ogromne znaczenie w kontekście zachowania zwierzęcia. Psy tworzą więzi oparte na mechanizmach podobnych do tych obserwowanych u dzieci. Opiekun staje się dla nich bezpieczną bazą, do której wracają w sytuacjach niepewności. Pies, który czuje się bezpiecznie, chętniej eksploruje, uczy się i podejmuje interakcje. Z kolei brak przewidywalności, sprzeczne sygnały czy nadmierne wymagania mogą prowadzić do zaburzeń zachowania. Zważywszy na obecny stan wiedzy na temat psów, w dzisiejszych czasach stawia się głównie na dialog, w którym pies ma prawo sygnalizować swoje potrzeby i granice.
Wiele „problemów behawioralnych” jest tak naprawdę komunikatem i formą „rozmowy”. Szczekanie, gryzienie, unikanie kontaktu, nadmierna ekscytacja — to nie „złośliwość”, lecz sposób radzenia sobie z emocjami. Zamiast karać psa za objawy, warto zastanowić się nad przyczyną danego zachowania.
Pies nie jest maszyną, którą można zaprogramować tak, aby była na każde zawołanie człowieka. Jest żywą, czującą istotą, która reaguje na świat zgodnie ze swoją biologią i doświadczeniami. Zrozumienie tego to pierwszy krok do budowania relacji opartej na zaufaniu, szacunku i empatii.

Share on Facebook

Tweet