Najważniejsze, abyśmy przestali antropomorfizować psy. Zwierzęta te myślą zupełnie inaczej niż ludzie. Nie kierują się logiką, nie ustalają sobie „planu działania” i nie wyciągają złożonych i dalekosiężnych wniosków. W ich przypadku w grę wchodzi natomiast instynkt oraz emocje jakie towarzyszą konkretnej sytuacji. Jeśli więc twój pies gryzie kapcie, szczeka, ucieka albo ciągnie na smyczy, to dlatego, że czegoś potrzebuje, czegoś się boi albo nie rozumie sytuacji.

Psy komunikują się ze sobą i z ludźmi przede wszystkim poprzez subtelne sygnały wizualne. Należą do nich gesty, postawa ciała, ruch, mimika i ton głosu. To, co dla człowieka może wydawać się drobnym szczegółem, dla psa jest wyraźnym przekazem. W świecie psów każda zmiana napięcia mięśni, kierunku spojrzenia, ułożenia uszu czy ogona ma znaczenie. Gdy pies odwraca głowę, oblizuje się lub ziewa, wysyła sygnał uspokajający – stara się rozładować napięcie i uniknąć konfliktu. Pies, który w danej sytuacji czuje się niekomfortowo, niekoniecznie musi warczeć lub szczekać – często jego ciało już dawno pokazało, że potrzebuje dystansu. Problem w tym, że człowiek tych sygnałów nie zauważa, co prowadzi do eskalacji emocji. Kiedy zwierzę zignorowane w swoich subtelnych próbach komunikacji czuje, że jego prośby nie są respektowane, może przejść do silniejszych form wyrazu – szczekania, warczenia, a w ostateczności nawet gryzienia.

Komunikacja psów to nie tylko unikanie konfliktu, ale też budowanie relacji. Psy doskonale odczytują emocje innych osobników, zarówno ludzi, jak i zwierząt, i dostosowują do nich swoje zachowanie. Potrafią wyczuć napięcie, złość, ale też spokój czy radość. Często reagują na nasze emocje, zanim jeszcze sami uświadomimy sobie, że jesteśmy zdenerwowani. Wspólne życie psa i człowieka to nieustanny dialog, w którym to, jak się poruszamy, jakim tonem mówimy i jakie emocje przekazujemy, ma ogromne znaczenie. Pies, który żyje z opiekunem uważnym i empatycznym, zaczyna ufać, że jego sygnały są słyszane, a potrzeby respektowane. Taka relacja opiera się na wzajemnym zrozumieniu, a nie na dominacji czy wymuszaniu posłuszeństwa.

Zrozumienie psiej komunikacji wymaga od nas pokory i gotowości do nauki innego języka – języka, który nie opiera się na słowach, lecz na obserwacji, empatii i szacunku. Jeśli zaczniemy patrzeć na psa nie przez pryzmat ludzkich oczekiwań, ale przez jego sposób postrzegania świata, zyskamy nie tylko głębszą więź, ale też większą skuteczność w rozwiązywaniu problemów behawioralnych. Komunikacja z psem nie polega bowiem na wydawaniu komend, lecz na wzajemnym zrozumieniu sygnałów i emocji. To dialog, w którym obie strony mają głos – trzeba tylko nauczyć się słuchać. Absolutną podstawą są emocje zwierzęcia. Jeśli pies szczeka na obcych, to często oznacza, że się boi. Jeśli rzuca się na inne psy, to może czuć frustrację, strach albo nadmierne pobudzenie. Z kolei pies, który nie chce wychodzić z domu, może po prostu czuć się przeciążony bodźcami. Zrozumienie sfery emocjonalnej zwierzęcia pomaga nam odnaleźć przyczynę zachowania. Nie należy więc skupiać się na samym problemie – np. „mój pies szczeka” – ale należy zadać sobie pytanie – „dlaczego to robi?”. Kiedy znajdziemy emocję, możemy pracować nad jej źródłem, a nie tylko nad objawem.

Aby móc kompleksowo zrozumieć zachowanie psa, musimy wziąć pod uwagę, że spacer to nie tylko umożliwienie zwierzęciu zaspokojenie potrzeb fizjologicznych. Każdy zapach, który pies napotyka, stanowi fragment informacji o innych zwierzętach – ich płci, stanie emocjonalnym, statusie społecznym, a nawet zdrowiu. Węszenie to dla psa coś w rodzaju czytania wiadomości zostawionych w świecie zapachów. Idąc ścieżką, pies nie tylko odbiera te komunikaty, ale też sam je pozostawia, znacząc teren moczem czy otarciem ciała. To swoisty dialog zapachowy, w którym psy wymieniają informacje bez bezpośredniego kontaktu. Związki chemiczne w wydzielinach, szczególnie feromony, pełnią funkcję podobną do słów – przekazują dane o tożsamości i intencjach nadawcy. Dlatego zatrzymywanie się psa przy każdym krzaku, dokładne obwąchiwanie fragmentu trawy czy kamienia nie jest oznaką uporu, lecz elementem złożonej wymiany społecznej. To w ten sposób pies „czyta” świat, uczy się o swoich sąsiadach, potencjalnych zagrożeniach i możliwościach, a także sam wysyła sygnały, które inni odczytają podczas swoich spacerów. Węch jest dla niego tym, czym dla człowieka język – narzędziem rozumienia i bycia rozumianym.

Zrozumienie zachowania psa nie wymaga specjalnych umiejętności, tylko uważności i empatii. Wystarczy obserwować, słuchać i dać mu poczucie bezpieczeństwa. Pies, który wie, że jego opiekun jest spokojny i przewidywalny, odpłaca się zaufaniem i lojalnością. Zamiast usilnie walczyć z zachowaniem psa, warto je poznać. Każdy sygnał, każde szczeknięcie, każdy ruch ogona coś znaczy. Im lepiej nauczysz się je odczytywać, tym mniej problemów pojawi się w Waszej codzienności.