Turyści często interpretują ogromną liczbę wałęsających się po ulicach psów jako widomy objaw braku zainteresowania Albańczyków czy Macedończyków sytuacją zwierząt. Proponuję spojrzeć na to z innej perspektywy. Zgodzę się, że zdarzają się zwierzęta w opłakanym stanie, wychudzone i chore. Jednak wśród psich i kocich włóczęgów sporo jest osobników, które należą do wszystkich i do nikogo. Wiedzą, gdzie czeka na nie zawsze miseczka z wodą, resztki ze stołu (abstrahując od ich szkodliwości) czy porcja karmy. Choć nieraz brudne, ze skołtunioną sierścią, radzą sobie lepiej niż gospodarskie psy, spędzające całe życie w kojcu lub na łańcuchu – a ten obrazek nadal jest często spotykany w Polsce. Warto odnotować, że tutejsze bezdomne zwierzęta są często przyjazne i ufne – nie mają zatem traum w wyniku złych doświadczeń z ludźmi.

Jednak coraz częściej koty, a przede wszystkim psy, pojawiają się w tutejszych domach. To przykra moda. Dwa lata temu zaskoczył mnie wzrost liczby miniaturowych psiaków, prowadzonych na smyczy czy wręcz noszonych w torebce w Tiranie czy Sarandzie. Od tego czasu wzrosła też liczba małych psów, włóczących się po ulicach. Do tej pory przeważały średnie i spore kundelki. Co ciekawe, w Macedonii obserwowana jest inna moda. Symbolem pewnego statusu i modną rasą przez pewien czas były samojedy i husky. I, tak jak w Albanii, wkrótce dołączyły do macedońskich dzikich stad. Niesprawiedliwością z mojej strony byłoby stwierdzenie, że przygarnianie zwierząt do macedońskich czy albańskich domów to jedynie wynik niedawnej mody. Tak naprawdę bezmyślne i okrutne traktowanie dostrzegam częściej z poziomu instytucjonalnego. Ludzie tutaj też przywiązują się do swoich zwierząt, traktują je jak członków rodzin. I dotyczy to nie tylko psów czy kotów, ale także kóz, owiec, koni, świń, królików. W małych rodzinnych gospodarstwach, które utrzymują się z produkcji sera, sprzedaży jaj czy nawet hodowli zwierząt na mięso – szacunek do nich jest większy niż w wielkich hodowlach bezimiennych osobników, które miałam okazję odwiedzać w Polsce.

MACEDONIA

Od paru lat organizacje pozarządowe próbują wpłynąć na politykę władz stolicy (i poniekąd innych miast) wobec bezdomnych zwierząt. W dyskusji często pada nazwa „schroniska” Vardarishte,  które zyskało sobie niechlubne miano zwierzęcej umieralni. Schronisko to finansowane jest przez środki rządowe. Zwierzęta przetrzymywane były w brudnych, zatłoczonych kojcach. Fama głosiła, że jeżeli zwierzę w ciągu dwóch tygodni nie było adoptowane, zostawało uśpione, niezależnie od stanu zdrowia, zachowania czy wieku. Parę miesięcy temu schronisko zostało niemal z dnia na dzień zamknięte – podobno w celu remontu. Zwierzęta z jedynego schroniska w stolicy Macedonii zostały po prostu… wypuszczone. W 2017 roku doszło do tragedii, która skłoniła władze macedońskich miast do podjęcia nieakceptowalnych dla obrońców praw zwierząt działań. W Kičevie, miejscowości położonej w połowie drogi ze Skopje do Ochrydy, sfora dzikich psów zagryzła czteroletniego chłopca. Psy walczyły między sobą, pobudzone obecnością suki w rui, i zaatakowały również dziecko. Mimo interwencji świadków i przewiezienia do szpitala, chłopiec zmarł. Władze miast zainicjowały akcję wyłapywania i usypiania psów, a tam, gdzie dochodziło do protestów, w tajemnicy rozkładano trutki lub karmiono bezdomne psy odpowiednio spreparowanym mięsem. Jednak dziesiątki zdychających na ulicach Skopje zwierząt nie mogły pozostać niezauważone. Do dzisiaj Macedonia nie ma programu sterylizacji bezdomnych zwierząt, odrobaczania czy chipowania. Pojedyncze miasta niekiedy przejmują inicjatywę, ale brak finansowania sprawia, że szybko z tego rezygnują. Problem podnoszony jest przed każdymi wyborami, przed każdymi wyborami padają obietnice, ale rozpływają się w chwili zamknięcia lokali wyborczych. Problem interesuje społeczeństwo, czego dowodem są dziesiątki inicjatyw osób prywatnych i organizacji pozarządowych. Można tu wymienić choćby Anima Mundi (inicjatorzy petycji ws. powstania policji dla zwierząt), Animalia Rescue czy Pepa’s Rescue Team.